Joodse begraafplaats
JOODSE GEMEENSCHAP
Aan het begin van de 19de eeuw was er al een kleine groep joden woonachtig in Zierikzee. Tegen het einde van de eeuw werden er synagogediensten gehouden in een privé-woning aan de Oude Haven.
In 1825 vond de inwijding plaats van de synagoge aan de Meelstraat 55. Dit gebouw werd in 1888 opgeknapt en heeft daarna tot 1920 als synagoge dienst gedaan. Tegenwoordig is het een woonhuis, maar een windvaan op het dak, met de leeuw van Juda die een davidster vasthoudt, herinnert aan de vorige bestemming.
De joden van Zierikzee waren voornamelijk werkzaam in de handel en nijverheid. In de 19de eeuw vestigde de fabrikantenfamilie Salomonson uit Almelo een katoenweverij in Zierikzee en trok daarmee joodse arbeiders naar de plaats. De kinderen van de gemeenteleden kregen godsdienstonderwijs. Door het geringe aantal leerlingen moest de joodse school al in 1860 gesloten worden.
Vanaf 1913 werden er door het teruglopen van het aantal gemeenteleden alleen nog op de feestdagen synagogediensten gehouden. De joodse gemeente van Zierikzee werd in 1922 bij die van Middelburg gevoegd.
JOODS MONUMENT
Gedurende de Duitse bezetting zijn vrijwel alle joodse inwoners van Zierikzee naar Amsterdam overgebracht. Vandaar werden zij naar de kampen in Polen gedeporteerd en daar omgebracht.
Dichtbij de begraafplaats, op de hoek van de Grachtweg en de Caustraat, staat een zuil ter nagedachtenis aan de gedeporteerde en vermoorde joodse inwoners van Zierikzee.
BEGRAAFPLAATS
Naast een Joods kerkbestuur was er in Zierikzee een Joods begrafenisgenootschap. In 1799 werd een Joodse begraafplaats gelegen aan de Grachtweg opgericht en in gebruik genomen. De begraafplaats wordt onderhouden door de plaatselijke overheid en sinds 1947 niet meer in gebruik.
LAATSTE TERAARDEBESTELLING
Op 18 mei 2014 vond de laatste teraardebestelling op de begraafplaats plaats. Het was de wens van de in Brouwershaven wonende Amanda Hoogervorst, lid van de Joodse Gemeente Gemeente Zeeland, om op deze oude Joodse begraafplaats ter aarde besteld te worden. Tijdens een mooie ceremonie werd zij door familie, vrienden, buurtbewoners en leden van de Joodse Gemeente Zeeland naar haar laatste rustplaats gebracht. De aanwezige mannen droegen de traditionele eenvoudige houten kist en legden deze in het graf. Hierna werd het graf dichtgemaakt door de aanwezigen.
VERWAARLOOSD EN HERSTELD
Jarenlang was de begraafplaats een vergeten plek, overwoekerd met onkruid en begroeiing. Met een vrijwillige inzet, praktijkonderwijs van het Pieter Zeeman Lyceum en een financiele bijdrage van de gemeente Schouwen-Duiveland is de begraafplaats hersteld.
In de gemeentebegroting is voor de jaren 2025-2028 structureel een bedrag van € 3.000 opgenomen. Daarmee kan, de beheerder van de begraafplaats het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) in samenwerking met de initiatiefnemers en vrijwilligers, uit de voeten.
Op de begraafplaats liggen meer mensen begraven dan dat er grafstenen staan. Ten behoeve van de beschrijving van de geschiedenis van deze begraafplaats werd een niet verstorend bodemonderzoek uitgevoerd om tot een goed overzicht te komen. Met een bijdrage van de Stichting Vrienden Erfgoed Zierikzee (SVEZ) werd dit bodemonderzoek mogelijk gemaakt.
Met het boek 'Verborgen maar niet Vergeten' van religiewetenschapper Jan Kouwen, dat op 19 april 2026 in de Nieuwe Kerk in Zierikzee werd gepresenteerd, is de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Zierikzee onderzocht en beschreven en zijn de resultaten van het geofysisch bodemonderzoek meegenomen. De begraven personen krijgen een gezicht.
ERFGOEDPRIJS
Op donderdag 10 september werd in het Stadhuismuseum in Zierikzee de erfgoedprijs 2026 toegekend aan Juus Kreiken uit Noordwelle. Hij heeft zich vanaf 2024 met anderen enorm ingespannen voor het onderhoud van de Joodse begraafplaats in Zierikzee. Kreiken maakt zich hard voor de zaak als eerbetoon aan zijn Joodse moeder Ansje Polak. Ze was de jongste in een gezin van acht en heeft als enige de Tweede Wereldoorlog overleefd. Ansje dook onder en ging verder als Maria Elisabeth Maes bij een controlerend arts bij de Staatsmijnen in Limburg, Julius F. Kreiken. Zij werden later een echtpaar en uit hun huwelijk werd Juus geboren.
Juus ontdekte dat de overgrootouders van zijn moeder begraven liggen in Zierikzee op de Joodse begraafplaats. Het zijn Nathan Samuel Polak en Jeannette Blomhof. Dankzij die confrontatie was er inzicht en verdieping om zo om te gaan met het verdriet. In Juus’ eigen woorden: ‘Voor mij sluit de cirkel zich hier’.
De gemeentelijke prijs van € 2.500 is toegekend door het Erfgoed Platform Schouwen-duiveland.
De Erfgoedprijs wordt om de twee jaar uitgereikt aan personen, verenigingen, stichtingen of andere niet- commerciële organisaties die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor het cultureel erfgoed op Schouwen-Duiveland.
WENSEN VERBETERING
Goede informatie bij de ingang van de begraafplaats ontbreekt. Stichting Vrienden Erfgoed Zierikzee (SVEZ) heeft aangeboden een informatiebord te financieren. Duidelijke informatieve tekst, een goed ontworpen paneel van duurzaam materiaal moet de bezoeker informeren over de Joodse begraafplaats.
Verder is de huidige entree langs de Rollandthof slecht vindbaar. Het formele adres is Mulockstraat 66e. Op relatief eenvoudige wijze zou de entree van Rollandthof verplaatst kunnen worden naar de Mulockstraat. De bestrating en het hekwerk dienen daarvoor te worden aangepast.
pagina aangemaakt: 23-04-2019
laatst gewijzigd: 17-09-2026