Buitenplaatsen
Een buitenplaats is een weelderig landhuis of herenhuis met bijgebouwen en een omringend park of tuin, dat in het verleden diende als zomerverblijf voor rijke stedelingen. Buitenplaatsen liggen meestal in landschappelijk aantrekkelijke gebieden die tegelijkertijd ook goed vanuit de stad bereikbaar waren, zoals voor Zierikzee het bosrijke Schuddebeurs zeer aantrekkelijk was. Ze worden soms aangezien voor kastelen, maar een kasteel is over het algemeen een adellijk bezit, terwijl een buitenplaats veelal eigendom was van leden van de burgerij.
De kern van een buitenplaats was het herenhuis. Daaromheen lag een
pleziertuin waarin gewandeld kon worden, met
sierfonteinen, en
standbeelden of soms een
menagerie. Meestal was er ook een
oranjerie met uitheemse planten en andere tot vermaak strekkende zaken, zoals een
theekoepel,
volière of
schelpengrot. Bij een buitenplaats hoorde ook vaak een
productiebos.
GESCHIEDENIS
Welgestelde stedelingen investeerden vanaf het einde van de zestiende eeuw hun spaargeld in landhuizen en landbezit. Dit deed men om 's zomers de stank, de pest en de drukte te vermijden. Om het kavel rendabel te maken werd er een boerderij gebouwd, die werd verpacht. De boerderij was aanvankelijk voorzien van een aparte herenkamer, een luxekamer, die door de landheer en zijn familie ’s zomers kon worden gebruikt voor hun verpozing. Boerderijen met zo'n herenkamer worden vaak als hofstede aangeduid. Omdat de eigenaren steeds rijker werden in het midden van de 17e eeuw, werd er in de loop der jaren een apart buitenhuis gebouwd, naast de boerderij op het landgoed. Uiteindelijk ontwikkelde deze trend zich vanaf het einde van de 17e eeuw in de bouw van luxueuze buitenplaatsen met barokke, symmetrische siertuinen.
De pachter bleef het land bewerken, en zorgde voor fruit en groente, of diende als schipper of voerman voor de zomergasten van de buitenplaats.
Aan het einde van de 18e eeuw vielen veel Nederlandse buitenplaatsen onder de bijl. In de loop van de 19e eeuw werden ze meestal ook te duur om slechts in het zomerseizoen te worden bewoond.
BUITENPLAATS MON PLAISIR
Aan de Donkereweg 72 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Mon Plaisir. Deze oorspronkelijk 16e-eeuwse hofstede/boerderij werd rond 1750 door Zierikzeese burgemeester Anthonie Ockerse uitgebouwd tot een lusthuis. Tussen 1860 en 1870 werd het complex ingrijpend gewijzigd door Jhr. Mr. M.W.H. de Jonge, die de voorgevel uitbreidde en bijgebouwen aanpaste.
De invloedrijke Zeeuwse familie De Jonge (waaronder telgen als Jhr. Mr. Marinus Willem de Jonge van Campensnieuwland en Jhr. Mr. M.W.H. de Jonge) bezat verscheidene buitenplaatsen op Schouwen-Duiveland (zoals ook het nabijgelegen Welgelegen)
Zij drukten een zware stempel op de lokale bestuurscultuur en landschapsinrichting in de 19e en 20e eeuw.
Het huidige landhuis dateert uit de eerste helft van de 19e eeuw. Aan de rechter zijkant is een veelhoekige tuinkamer gebouwd. Van de geometrische tuinaanleg zijn enkele restanten behouden bij de omvorming van het park rond 1830 in landschappelijke stijl.
BUITENPLAATS BLEYKZIGT
Aan de Donkereweg 58 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Bleykzigt, ook wel Buitenrust genoemd.
Via de ruim 200 meter lange oprijlaan kom je bij het landhuis. Het huis bestaat uit een in opzet laat 18e eeuwse eenlaags voorbouw met een galerij op vier kolommen en een ondiepe tweelaags achterbouw.
Naast het huis bevindt zich het bijbehorende koetshuis, waar vroeger de paarden en rijtuigen stonden.
BUITENPLAATS HEESTERLUST
Aan Heesterlustweg 4 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Heesterlust, ook wel Boschlust genoemd. Het huis werd rond 1765 gebouwd door Hendrick de Groot uit Zierikzee. Het is een wit gepleisterd buitenhuis met verdieping. De voormalige tuinmanswoning staat aan de Heesterlustweg 6.
BUITENPLAATS RUSTENBURG
Aan de Kloosterweg 23 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Rustenburg. De buitenplaats werd op 22 augustus 1820 door Pieter de Kanter verkocht aan Jacobus Dekker te Zierikzee. Van deze buitenplaats resteert alleen een rond 1950 herbouwde koetshuis.
BUITENPLAATS WEELZICHT
Aan de Heesterlustweg 1 in Schuddebeurs ligt of lag buitenplaats Weelzicht. In de jaren dertig van de 20ste eeuw werd de buitenplaats gebruikt als jeugdherberg. In 1944 werd het zwaar beschadigd door een bombardement en werd later gesloopt.
Van deze buitenplaats resteert alleen een rond 1950 herbouwde koetshuis.
BUITENPLAATS WELGELEGEN
Aan de Donkereweg 45 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Welgelegen. In 1768 wordt deze buitenhuis van Iman de Groote, burgemeester van Zierikzee, al genoemd. Zijn huidige aanzien kreeg het pas rond 1867
Een van de markante onderdelen van de parkaanleg is het bescheiden Grand Canal. Deze kanaal is loodrecht op de ingangspartij van het huis gegraven.
BUITENPLAATS ZOMERLUST
Deze buitenplaats in Noordgouwe/Schuddebeurs is verdwenen. Na het overlijden van Middelburger Simon Sohier Serlé (1784-1832), die getrouwd was met de Middelburgse Catharina Maatje Arbahams, wordt de buitenplaats verkocht voor ƒ 4.774,00.
Pieter de Kanter, getrouwd met Johanna Hoffer, verkocht de buitenplaats in 1802 voor 6.000 gulden aan de ambachtsheer van Noordgouwe, Wessel Cornelis Ferleman.
BUITENPLAATS ZORGVLIED
Aan de Donkereweg 80 in Schuddebeurs ligt buitenplaats Zorgvlied. Het laat 18e eeuwse eenlaags huis is gebouwd voor de toenmalige burgemeester van Zierikzee F.W.J. den Boer. Frederik Willem Jan den Boer (1761-1817) was burgemeester van Zierikzee in de periode 1814-1817.
Het huis is voorzien van een dakerker met fronton en ondiepe, vijfzijdig gesloten erkers aan de weerszijden van de entree.
Het huidige aanzien is vooral bepaald door een verbouwing in 1912.
pagina aangemaakt: 26-09-2026
laatst gewijzigd: 26-09-2026