Sint Lievensmonstertoren (dikke toren)

Sint Lievensmonstertoren foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

Het stadssilhouet wordt beheerst door de Sint Lievensmonstertoren. Die naam is voor de inwoners veel te lang; voor hen is het de Dikke Toren. Tussen de vele monumenten die Zierikzee rijk is, neemt deze reus een bijzondere plaats in. Met z’n ongeveer 62 meter steekt de onafgebouwde kolos fors de lucht in. De toren is het symbool van durf en eigenzinnigheid. Voor de Zierikzeeënaars heeft de Dikke Toren vooral gevoelswaarde. Wanneer de toren weer in het vizier komt na een lange reis, pas dan voelen zij zich weer echt thuis. Als trouwe wachter bleef de toren waar de tonelen wisselden. Tijden van welvaart werden afgewisseld door tegenslagen in de vorm van overstromingen en soortgelijk onheil. Belegeringen door Spanjaarden, Fransen en Engelsen gingen aan de dikke kolos voorbij. Hij bleef op zijn post als het schijnbaar altijd blijvende element. De welvaart die Zierikzee vooral in de 14de eeuw kende, vond haar weerklank in een imposante kerk. Dit laat-gotische bedehuis was de grootste kerk van Zeeland.

 
tekst ingang trappenhuis Sint Lievensmonstertoren foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

DE BOUW

Bij dit werk moest een toren komen, die daar door grootte, omvang en allure een waardige aanvulling op zou vormen. In 1454 werd met de bouw begonnen. Aangenomen wordt dat de Mechelse bouwmeester Andries Keldermans de ontwerper is geweest. Onder leiding van zijn broer Anthonis en diens zoon Rombout Keldermans werd de bouw voortgezet. De rijke versieringen van de toren zijn typerend voor de stijl van de familie Keldermans. Het is de Brabantse gotiek van haar beste kant. Aangenomen wordt dat het werk aan het fundament zo´n 25 jaar in beslag heeft genomen. Hieraan is niet doorlopend gewerkt. De stadsbrand van 1466, die onder meer het westelijk deel van de kerk trof, heeft voor oponthoud gezorgd. De funderingswerken geven een beeld van de pretenties van de Zierikzeeënaars. De omvang van de voet van de toren bedraagt 24,5 bij 24,5 vierkante meter. Daarentegen die van de Utrechtse Domtoren, met 112 meter de hoogste kerktoren van ons land, 19,5 bij 19,5 vierkante meter. Omdat de bouwput geen schade mocht veroorzaken aan de kerk werd de toren niet aan de kerk vastgebouwd. Hoewel rekening gehouden werd met het later bouwen van een verbinding bleef er een vrijwel onbebouwde open ruimte. De toren is opgetrokken met enkele miljoenen bakstenen. Ze kwamen onder andere uit de omgeving van Dordrecht, Rotterdam en Gouda.

 
Sint Lievensmonstertoren zijkant foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

DE BUITENZIJDE

De buitenkant werd bekleed met het duurdere natuursteen. De kleine witte blokken van zandhoudende kalksteen komen uit de streek ten noorden en oosten van Brussel. Deze steen wordt Brabantse witte arduin genoemd. Bekender is de naam Gobertanger naar één van de vindplaatsen. Voor ingewikkelder werk, zoals voor de steunberen en pinakels, werd de Vlaamse witte arduin of Ledesteen gebruikt, afkomstig uit de gebieden ten westen van Brussel. Vanaf ongeveer 1490 werd Bentheimer zandsteen verwerkt uit het gelijknamige graafschap. Ook werd een blauwe kolenkalksteen gebruikt, die afkomstig was uit de Henegouwse groeven van onder andere Ecaussines. Deze steen werd aangeduid als blauwe arduin of Escosijnse steen.

In een periode van ongeveer 30 jaar kwam de toren in haar huidige vorm gereed, dat wil zeggen tot de eerste omloop. Toen, omstreeks 1510, werd de bouw gestaakt. Minder goede tijden waren aangebroken. De stad verarmde en de middelen ontbraken om de toren te voltooien. De bouwkosten van de toren, zoals die verwezenlijkt was, bedroegen niet minder dan bijna F 100.000,- , een fabelachtig hoog bedrag. Lang werd aangenomen dat de toren zo´n 180 a 200 meter hoog had moeten worden. Th. Haakma Wagenaar heeft met deze opvatting korte metten gemaakt. Op basis van een ingenieuze studie van het moeilijk te interpreteren bekroningsontwerp van de toren, berekende hij dat deze ongeveer 130 meter hoog had moeten worden. Dat is desalniettemin een respectabele hoogte en nog altijd meer dan de Utrechtse Domtoren. De niet afgebouwde toren kreeg tenslotte nog een overkragende lijst. Bovenop werd een klokkehuis met nooddak gebouwd. Dit kwam vermoedelijk in de jaren dertig van de 16de eeuw gereed. In de loop van de tijd verloor de toren veel van zijn schoonheid. Talrijke versieringen verdwenen, vooral in de 18de eeuw. De houten torenbekroning werd in 1835 afgebroken. In 1839/1840 werd een nieuwe kap gebouwd. Bovendien werden een kroonlijst en een balustrade aangebracht.
 

Sint Lievensmonstertoren foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

Voor het stadsbestuur was de toren een zware last. Herhaaldelijk gingen stemmen op om het gevaarte af te breken. Tenslotte ging de toren in 1881 over naar het Rijk. De gemeente en het Rijk betaalden ieder hun aandeel in de noodzakelijke restauratie, die in de periode 1883-1897 werd uitgevoerd onder leiding van architect E.J. Margry. Naast herstel vonden er ook minder gelukkige ingrepen plaats. In een zinloze poging de toren een spitser aanzien te geven werden de steunberen gedeeltelijk weggebroken. Een aanzienlijke verbetering was het wegnemen van de kroonlijst. Tijdens het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog werd de toren aan de zuidzijde zwaar beschadigd door geallieerd geschut, dat vanaf het bevrijde Noord-Beveland

vuurde. In de jaren 1957-1972 werd de toren opnieuw gerestaureerd. Toen verving men onder meer de kap door de huidige, die doet denken aan het vroegere klokkehuis. Bovenop werd een windvaan in de vorm van een scheepje geplaatst. Ter vervanging van de kwetsbare zandsteen, waarvan het gebruik niet meer is toegestaan, gebruikte men bazaltlava. Ook de balustrade werd  vervangen en de steunberen kregen hun oorspronkelijke hoogte terug. De zo typerende versieringen werden voor een groot deel weer aangebracht dankzij de inzet van een aantal beeldhouwers.

De tonelen wisselden, maar onze trouwe wachter bleef. Nu omstuwd door duizenden toeristen, waarvan een groot deel de moed heeft de 281 treden omhoog en 279 treden naar beneden te gaan. Hun inspanning wordt beloond. Het uitzicht over de stad en de verre omgeving is een ervaring, die geen enkele bezoeker van Zierikzee mag missen. Onze oude wachter laat hen graag delen in de charme van Zierikzee.

 
Sculptuur van een zeeslag Eric Claus foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

SCULPTUUR VAN EEN ZEESLAG

In de toren staat sinds 1976 een beeld, dat de zeeslag in 1304 op de Gouwe uitbeeldt. Dit zeeslag-monument is vervaardigd door Haarlemse beeldhouwer Eric Claus. Claus is een vertegenwoordiger van de hedendaagse klassieke beeldhouwkunst. Vanaf begin jaren 60 wordt zijn werk op veel plaatsen in Nederland in de openbare ruimte geïnstalleerd. 

 

WISSELENDE EXPOSITIE’S

Dit zomerseizoen heeft de  62 meter hoge toren een tweetal exposities in huis.

 

Kostuums Ridderslag foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

BEELD VAN EEN ZEESLAG 1304

In de Dikke Toren staat al 40 jaar het sculptuur van een zeeslag (hierboven genoemd). Naar aanleiding van dit beeld is een presentatie gemaakt over de Zeeslag op de Gouwe anno 1304 onder de naam ‘Beeld van een Zeeslag 1304’. Een belangrijke historische gebeurtenis tussen de graven van Holland en Vlaanderen om de macht in Zeeland. Kostuums, vaandels, wapenschilden en rekwisieten uit het openluchtspel ‘de Ridderslag van Zierikzee’ van toneelgezelschap ‘de Historische Spelen’ uit 2000-2001 zijn opde begane grond te bewonderen en verhalen te lezen.

Het middeleeuwse stratenpatroon is bij een klim op 62 m hoogte te zien met markante zichtpunten. Er zijn vele middeleeuwse sporen te ontdekken, met stadsontdekkingstocht, stadsplattegrond en fiets en- wandelroute langs de ‘Ouwe Gouwe’.

Deze expositie in de toren maakt deel uit van een Middeleeuws Rondje 1304. De Dikke Toren, Stadhuismuseum, Noord- en Zuidhavenpoort en een fiets-en wandelroute langs de oevers van de Ouwe Gouwe maken er een avontuurlijk uitstapje van.
In het gebouw van het Stadhuismuseum zijn vele middeleeuwse voorwerpen te zien waaronder; wapenkunde, werpstenen , katapulten op schaal, het verhaal van de afgebrande St. Lievenskerk en meer.
De Noordhavenpoort is een militair vestinggebouw met kunst . Er is een korte film over het beleg van Zierikzee: de Ridderslag anno 1304. In de Zuidhavenpoort kan de weergang beklommen worden. Er hangen historische platen van de binnenkomst van de Ridders in het bevrijde Zierikzee.
 

Phantasms Ed Pien Youtube

PHANTASMS

Na Vloedlagen in de zeereep van Karin van Dam (2015) is Phantasms van Ed Pien de tweede samenwerking van Centree en CBK Zeeland waarbij de verschillende verdiepingen van de Dikke Toren de locatie vormen van immense installaties van internationale kunstenaars.

Phantasms bestaat uit twee nieuwe site-specific installaties speciaal gerealiseerd voor de Dikke Toren. Handgeschilderde vleermuizen beheersen de 15 meter hoge ruimte. Deze monsterlijke en hybride wezens verwijzen naar waterspuwers en, in onze collectieve verbeelding, geconstrueerde wezens. In de 10 meter hoge ruimte schijnt licht op ovaalvormige spiegels en transparant plexiglas die vrij in de ruimte hangen en kunnen draaien. Deze vormen veroorzaken slagschaduwen en schitteringen die de ruimte veranderen in een universum. Het is een verkennen van zichtbaarheid  en onzichtbaarheid, stilte en beweging, dit werk plaagt de grensen van de visuele waarneming.

De Canadese Ed Pien realiseerde eerder installaties in China, USA, Canada, UK, Italië en Frankrijk. Bekijk hier de video.

 
Eb en Vloed foto Zierikzee-Monumentenstad.nl

‘EB EN VLOED’

Aan de voet van de Sint Lievensmonstertoren staat op het gazon een prachtig roestvrijstalen kunstwerk wat de naam ‘Eb en Vloed’ meekreeg. Het kunstwerk werd in 2002 door toenmalig burgemeester Asselbergs van de gemeente Schouwen-Duiveland onthuld.

 

Petrus Alphonsius Maria (Piet) Slegers, geboren in Mierlo op 13 juli 1923 en overleden in Velp op 18 juni 2016, was een Nederlands beeldhouwer en omgevingskunstenaar.

 

Zijn kunstwerk is een cadeau aan de gemeente Schouwen-Duiveland  van de Koninklijke Zeelandia Groep uit Zierikzee in verband  met het 100-jarig bestaan van het bedrijf.

 

BEZOEKERS:
De Dikke Toren heeft in 2013 48.000 bezoekers getrokken. Velen van hen maakten toen voor 2 euro de tocht  naar boven; de rest bezocht een expositie of voorstelling in dit ‘landmark’ van Zierikzee. De VVV exploiteert de toren vanaf 2010 voor het eerst. Het gebouw is opgenomen in de Kunstwandeling Zierikzee die elk eerste weekend van de maand wordt gehouden. In de kerstvakantie (2015) is de toren geopend. Op termijn vestigt de VVV haar Zierikzeese kantoor in de toren.
 
Op zaterdag 7 november 2015 kreeg de Dikke Toren haar 65.000-ste bezoeker van het seizoen 2015 binnen. De familie Meijerink uit het Drentse Ruinen werd verrast met een bloemetje en een informatiemap uit handen van directeur Patrick Polie van de provinciale VVV en van Karin Boot, inspiratiemedewerker bij de VVV Zierikzee.

Op woensdag 30 december kreeg de Dikke Toren haar 70.000-ste bezoeker van het seizoen 2015 binnen. Lindy Eisink (6 jaar) uit Enschede beklom de toren met haar ouders en broertje. Torenwachter Hans Baris overhandigde Lindy een bloemetje.

 

OPENINGSTIJDEN:
Seizoen 2016 loopt van 25 maart tot 1 november 2016. De toren is dan geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 10.00-17.00 uur.


In de schoolvakanties ook de maandagen geopend.

 

TOEGANG:
De toegang tot de toren is gratis, maar wil je van een prachtig uitzicht genieten over de stad, van de Zeelandbrug of Oosterschelde, dan is de toren te beklimmen voor maar  € 3,00 voor volwassenen en € 2,00 voor kinderen.
Met de Zeelandpas en Museumpas krijg je een mooie korting van 50% op je toegangskaartje.
 
* Houdt er wel rekening mee dat er géén lift in de toren aanwezig is.
 
Uw gastheer is torenwachter Hans Baris. Hij vertelt u graag het verhaal van deze Sint Lievensmonstertoren.

 

Zie ook: – Sint Lievensmonsterkerk

               – Zeeslag sculptuur

               – Eb en Vloed