PAARDENMARKT

De eerste woensdag in juni. De Zierikzeese Paardenmarkt is een hoogtijdag. Niet alleen voor Zierikzeeënaars, want het is bij uitstek een dag voor heel Schouwen-Duiveland. Het is traditie dat iedereen die dag een uur of langer vrijmaakt om de markt te bezoeken. Langzaam lopen langs de kraampjes, hier en daar wat kopen, oude kennissen begroeten, even bij de paarden kijken, dat zijn de ingrediënten. 

 

Zierikzee kende vroeger heel wat markten. Daaraan herinneren namen als Varremarkt, Melkmarkt,  en Appelmarkt. . Deze marken werden wekelijks of maandelijks gehouden. De jaarmarkt duurde veertien dagen. In 1389 kreeg de stad Zierikzee van Hetog Albrecht van Beieren het recht om die jaarmarkt te houden. Daarnaast kende Zierikzee markten die tweemaal per jaar werden gehouden. Vanaf 1614 werd in juni en november een kaasmarkt gehouden en in april en november een beestenmarkt. Vanaf 1880 werd ook de paardenmarkt tweemaal per jaar gehouden. Behalve in het voorjaar vond vanaf dat jaar de markt ook halverwege november plaats. Maar al in 1885 werd de najaarsmarkt geschrapt. In dat jaar werd ook besloten de voorjaarspaardenmarkt niet meer op de eerste donderdag in juni maar op de eerste woensdag  van de maand te houden.

De paardenmarkt was vanzelfsprekend op de eerste plaats bedoeld voor de handel in paarden. Kopers en verkopers probeerden die dag  een mooie slag te slaan. Om de handel te stimuleren, werden er prijzen uitgeloofd. 

Zo stelde  in 1882 de Sociëteit Landbouw en Handel en de voorzitter ervan een premie van vijftig gulden in het vooruitzicht voor degene die het hoogste bedrag neertelde voor een paard. Een ander hoogtepunt was de Zierikzeese Paardenloterij die in 1881 van start ging. De opbrengst werd voor een nuttig doel bestemd. Zo dankt Zierikzee de fontein op het Havenpark aan deze Paardenloterij. De hoofdprijs in 1896 was een Utrechtse wagen mete en lichtbruine zesjarige merrie. De bezitter met het lotnummer 8215  was de winnaar. Nadat de paarden jarenlang verdwenen waren, keerden ze in 1989 weer terug. In 1995 werd de markt van de Balie en omgeving verplaatst naar het centrum.

Het burgerlijk gezag lag in handen van de marktmeester. Hij wees de standplaatsen aan en zorgde voor het innen van de darvoor verschuldigde bedragen. Dat moest nauwkeurig gebeuren. In zijn instructie uit 1888 stond onder meer:

‘Hij houdt aantekening van elke ontvangst volgens de voorschriften van Burgemeester en Wethouders’. De volgende bepaling zal ons doen glimlachen: ‘Bij de uitoefening zijner betrekking zal de Marktmeester oeder met bescheidenheid bejegenen, den een niet boven den ander bevoorregten, noch van eene aangenomen en billijke volgorde afwijken en van niemand, onder welk voorwendsel ook, eene belooning of geschenk afvorderen of aannemen’. Dat dit laatste toch af en toe gebeurde, was een algemeen feit. Daar deed niemand moeilijk over. Zo kreeg marktmeester Jan de Masier in 1985 een enveloppe met inhoud en bloemen in de poffertjestent van Johan van der Zande toen hij werd uitgeluid bij zijn afscheid. 

 

De Zierikzeese paardenmarkt kent een rijke historie. De eerste officiële jaar- en paardenmarkt werd in 1389 gehouden aan de Balie en werd aan Zierikzee verleend door hertog Albrecht van Beieren. De markt begon op 11 juli, duurde twee weken en werd, naar de sluitingsdatum, Sint Jacobsmarkt genoemd. In 1575 verplaatste Willem van Oranje de markt naar augustus en verschafte iedereen, behalve booswichten, vrijgeleide om de stad en de markt te bezoeken. In de 17e en 18e eeuw is de markt enkele malen afgelast. Oorzaken waren de pest, oproeren en oorlogen en wateroverlast. In de 19e eeuw is het voorgekomen dat de markt wegens een cholera epidemie werd afgelast. (Foto: Paardenmarkt 1929 – Keuringscommissie aan het werk)

Om de markt grotendeels te kunnen bekostigen werd een loterij gehouden. Om 19.00 uur werd de uitslag van de loterij bekend gemaakt. (foto links 1928) Dat de prijzen, zeker in die tijd, niet mis waren, geeft de uitslag van de loterij van 1896 aan. De gelukkige winnaar werd in dat jaar eigenaar van een Utrechtse wagen bespannen met een lichtbruine zesjarige merrie. 
Het prijzenpakket bestond verder uit: 2e t/m 12e plaats een paard, 13e plaats: complete boerenwagen, 14e plaats: een heeren vélocipède, 15e plaats een dames vélocipède. Na afloop werden de festiviteiten voortgezet in Café De Landbouw aan de Lammermarkt. Omdat dit één van de weinige jaarlijkse vrije dagen was werd er door alle lagen van de bevolking uitbundig gefeest. (foto: Paardenmarkt 1929 – De bekroonde en voor de loterij aangekochte paarden worden door de stad rondgeleid.

Tot de Tweede Wereldoorlog stond de markt in het teken van de handel in paarden en kleinvee als konijnen, kippen en ganzen. Na de Tweede Wereldoorlog verdween het paard van de Paardenmarkt. De naam paardenmarkt bleef behouden maar feitelijk was het meer een ’normale’ jaarmarkt. Pas in de jaren negentig van de vorige eeuw maakte het paard zijn rentree op de markt, maar niet in de vorm van handelswaar maar meer als aankleding van het evenement. Zeeuwse trekpaarden vormden echte aandachttrekkers op de paardenmarkt die verder vooral is blijven bestaan uit een fors aantal reguliere marktkramen in combinatie met standwerkers. Tegenwoordig zijn er op de Paardenmarkt weer zo’n 30 paarden te vinden en wordt er gereden met een Jan Plezier.  (foto: Paardenmarkt 16-06-1939)

De paardenmarkt anno 2010 biedt niet alleen vermaak voor de inwoners van Zierikzee en Schouwen-Duiveland, maar trekt ieder jaar weer vele toeristen. Naast kramen met verschillende koopwaar en standwerkers die luidkeels hun product aanprijzen biedt de paardenmarkt vertier voor groot en klein. Zo zijn er de volgende activiteiten:

Op het plein bij de Nieuwe kerk zal de Zeeuwse Ringrijders Vereniging de gehele dag een demonstratie ringrijden verzorgen. In de Poststraat zijn ambachten, kunst & antiek te vinden. Op het Havenplein is traditiegetrouw een minikermis. Op de kop van de Oude Haven, bij de Noord- en Zuidhavenpoort, is er volop aandacht voor lang vervlogen ambachten en zijn oude tractoren en landbouwvoertuigen te bekijken die in oude luister zijn hersteld.

Onder de Beuze zijn presentaties van Zeeuwse klederdracht door de Arke.

Uiteraard zullen Zeeuwse trekpaarden, mogelijk met veulens, aanwezig zijn. Het blijft per slot van rekening toch de Paardenmarkt van Zierikzee! 

De Zierikzeese paardenmarkt wordt gehouden op de eerste woensdag voorafgaand aan de eerste donderdag in juni, tussen 09.00 en 16.00 uur. (2 juni 2010)

PAEREMART 

Van bovenof de Dikke Toren 
Zie ik ‘t druk hekrieng benee. 
‘n Zacht heroenk kan ik dae ‘ôôre. 
‘t Is Paeremart in Zurrikzêê. 

Van overâ nae stad hekomme, 
Want zôvee kraemen as dae stae, 
Wae vrouwen gielend saemedromme. 
Ze graoie, kieke aoles nae. 

In op de Baolie proenke paeren. 
Ze blienke, net as vô ‘n fêêst. 
De mannen keure, dienke, staere: 
‘t is vee held vô êên zô’n bêêst. 

In iedrendêên die doe bezjoere: 
Wat leutig dâ’k joe ‘ier noe zie. 
Kloppe mekaore op cde schoere, 
‘t is paeremart, ze kieke blie! 

(Henk Blom) 

hekrieng: gedrang 
heroenk : gemurmel 
gielend : begerig kijkend 
bezjoere : naar elkaar zwaaien