ZIERIKZEESCHE NIEUWSBODE

Een van de belangrijkste communicatiemiddelen werden vanaf de achttiende eeuw de kranten. Al vanaf de voorafgaande eeuw verschenen ze, maar daarna begon een opmars die niet meer te stuiten was. De krant was populair en relatief goedkoop. De oudste kranten verschenen in de grote Hollandse steden en tooiden zich om die reden met de naam van hun stad. Die traditie bleef nog heel lang gehandhaafd. Zeeland was relatief laat met een eigen krant. In 1758 kwam de Middelburgsche Courant voor het eerst uit, een van de voorgangers van de huidige Provinciale Zeeuwse Courant (PZC)
Zierikzeesche Courant 1798
. De Zierikzeesche Courant verscheen vanaf 1797 (model links). Dit werd het officiële orgaan waarin het stadsbestuur zijn afkondigingen deed. In de woelige Franse tijd was er een onderbreking. Vanaf 11 januari 1811 verscheen de Courant niet meer. Op 9 december 1813, één dag na de verdrijving van de Fransen uit Zierikzee, werd de uitgave hervat. In de Courant was de berichtgeving over het eiland maar in beperkte mate terug te vinden. Net zoals andere kranten, die zich vooral richtten op het internationale en nationale nieuws. De richting van de krant was die van de gezeten burgerij en nog lang was de toonzetting in conservatieve geest. De krant verscheen in het toen vaak voorkomend formaat van wat wij nu A3 noemen. Het tabloidformaat, dat vele kranten nu voeren, is daarom niets nieuws. In de loop van de negentiende eeuw kreeg de pers een nieuwe impuls. Her en der verschenen allerlei blaadjes, die vooral uitgingen van politieke en kerkelijke richtingen. Een deel had slechts een kortstondig bestaan. De rijksoverheid -altijd al ingenieus in het bedenken van nieuwe inkomsten- had bepaald dat kranten voorzien moesten worden van een zegel. Uitgezonderd waren drukwerken die niet groter waren dan twee vierkante palmen of 2 dm2. Daar maakten uitgevers een handig gebruik van. Het Zeeuwse voorbeeld daarvan is de Zierikzeesche Nieuwsbode, die op 18 augustus 1844 voor het eerst verscheen in het zogenaamde lilliputterformaat (model rechts). Het blad kreeg al snel nationale faam door de inhoud, die uiterst kritisch was ten opzichte van het beleid van vooral de overheid. Vaak sarcastisch, soms spottend en af en toe honend was de toon waarmee ingespeeld werd op de vrij algemene kritiek van die jaren veertig. Het kwam enkele schrijvers van het blad, zoals de verlopen markies De Thouars en de al even kritisch
e Eylard Meeter, in de jaren vijftig zelfs op gevangenisstraf te staan. De regering had al in 1845 de maas in het net gedicht door te bepalen dat alle drukwerken onder de zegelwet vielen, ongeacht het formaat. Toen het dagbladzegel in 1869 werd afgeschaft, haalden de courantiers opgelucht adem. De Zierikzeesche Nieuwsbode verscheen inmiddels als een net blad, dat de liberale geest ademde. De krant wist zelfs de aloude Zierikzeesche Courant te verdringen. Dat was mede te danken aan het formaat. De courant was conservatief en bleef het oude formaat trouw. De nieuwsbode koos voor een groter formaat en won aan abonnees door het feit dat zij meer nieuws kon presenteren. De concurrentiestrijd tussen de beide kranten eindigde in het nadeel van de Courant.
De krant werd opgenomen in de Zierikzeesche Nieuwsbode. Het laatste nummer verscheen op zaterdag 1 juni 1889 (model links). De Zierikzeesche Nieuwsbode wist zich niet alleen een vaste positie te verwerven in Zierikzee. Vanaf het einde van de negentiende eeuw werd de krant elders op Schouwen-Duiveland steeds meer gelezen. Ook op Tholen, Sint-Philipsland en Noord-Beveland waren veel lezers. Dat is af te leiden uit de berichtgeving en uit advertenties. De band tussen de inwoners en hun krant blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat emigranten naar Noord Amerika nog lang de gewoonte hadden familieadvertenties in de Zierikzeesche Nieuwsbode te plaatsen. Na 19 februari 1944 werd de uitgave vanwege de oorlogsomstandigheden gestaakt. Op 12 juni 1945 verscheen het eerste nummer van de Vrije Stemmen van Schouwen-Duiveland. De oude Nieuwsbode was verboden omdat de redactie al te ruimhartig de Duitse propaganda in hun kolommen had opgenomen. Maar vanaf 1947 viel de trouwe Zierikzeesche Nieuwsbode weer op de deurmat. De krant verscheen viermaal per week. Later werd ook een extra wekelijks huis-aan-huis nummer verspreid. In 1998 ging de krant op in de Provinciale Zeeuwse Courant. Bovenin rechts: de voorpagina van het laatste nummer. De financiële basis was te smal geworden. De krant werd vaak doorgegeven aan de buren en kennissen. Dat bevorderde de leesdichtheid maar niet het aantal abonnees. Het besluit werd door velen betreurd. De “bode” had ene grote plaats in de samenleving en bepaalde voor velen het ritme van de dag. De krant zorgde voor een onderlinge band en saamhorigheid.

 

tekst: Huib Uil, gemeentearchivaris van Schouwen-Duiveland

foto’s: www.krantenbankzeeland.nl