DE VAETE

Zierikzee telt nog twee oude drinkplaatsen voor vee, in Zeeland ookwel Vate genoemd. De Varreput aan de Balie en de Vaete (Zeeuws voor Vate) aan de voet van de Nobelpoort. De Vaete, die wat verscholen ligt tussen het groen is in het voorjaar het domein van de kikkers, padden, salamanders, libelles enz.
De Vaete was vrijwel volledig aan het zicht onttrokken door overmatig begroeiing. De put, een soort grote vijver, ligt bij de Nobelpoort binnen de stadswal. Aan twee kanten wordt het begrensd door tuinen en aan de zijde van het Slingerbos door een muur. De put wordt gevoed door hemelwater. De bodem is gemetseld en een overloop naar de stadsgracht zorgt ervoor dat de waterspiegel niet te hoog stijgt.  Vroeger lag de Vaete tegen de stadswal aan, waarop de stadsmuur stond. Die wal is in de eerste helft van de negentiende eeuw afgegraven. De ligging van de put zegt waarschijnlijk iets over de bestemming.  De put dateert waarschijnlijk al van voor 1660, want op een afbeelding van de getekende stadsplattegrond van Zierikzee van atelier Zacharias Roman uit 1660 staat de put al afgebeeld. Het was vroeger beslist nodig om binnen de poort een soort waterreservoir te hebben. Mochten de poorten gesloten worden voor langere tijd, in geval van een belegering bijvoorbeeld, dan was dit de plek waar water kon worden gehaald.  Er tegenover staat ‘de Roskam’. Het pand waar in het verleden garage Goedbloed, dansschool Janvier en laatst de bioscoop Fizi in gehuisvesd waren, was vroeger een herberg, voorzien van een paardenstalling. Kwam er een koetsje binnen de stadspoort dan kon de eigenaar zich laven in de herberg en het paard zijn dorst lessen in de drinkput. 

In de twintigste eeuw werd de put nauwelijks gebruikt om het vee te drenken. Er woonden voor de Watersnoodramp van 1953 vier boeren in de Nobelstraat, die allen koeien hielden. Hun weilanden bevonden zich  buiten de poort. ’s Morgens werd het vee daar naartoe gebracht en ’s avonds weer opgehaald. In de wei was er meestal wel een mogelijkheid voor het vee om te drinken. Van de Vaete werd nauwelijks gebruik gemaakt.  Een andere functie van de put zou kunnen zijn geweest als watervoorraad in geval van brand. Vroeger was blussen een kwestie van emmers met water aan elkaar doorgeven.  Op dit moment ziet de put er verwaarloosd uit. Klinkers van het talud naar het water liggen los en de muurtjes brokkelen af. De laatste jaren heeft er geen onderhoud meer plaatsgevonden. Na de Watersnoodramp is de put wel wat opgeknapt, maar daarna schijnt de gemeente Zierikzee en later gemeente Schouwen-Duiveland, de belangstelling ervoor te hebben verloren.  Begin jaren tachtig van de vorige eeuw heeft het onderwerp restauratie van de Vaete nog wel de politieke agenda gehaald en werd er een geldbedrag op de begroting gezet, maar daar bleef het bij.

 

(tekst: Betty Blikman-Ruiterkamp (gedeelteijk bewerkt)

(foto: Zierikzee-Monumentenstad, plattegrond atelier Zacharias Roman)