GRAVENSTEEN

Midden in het centrum van Zierikzee staat een pand centraal waarvan de eerste aanblik leert dat het van hoge ouderdom is en dat het een bijzondere bestemming heeft gehad. De naam ervan -het Gravensteen- moeten we letterlijk opvatten: het steen (gebouw) van de graaf, in dit geval de graaf van Holland, Zeeland en West-Friesland. Zierikzee was een stad, die rechtstreeks onder de graaf viel. Hier zetelde ook de belangrijkste ambtenaar, de rentmeester van Zeeland beoosten Schelde. Hij was een machtig man, wiens rechtsgebied zich uitstrekte van Sommelsdijk op Goeree-Overflakee tot en met Tholen. De rentmeester zorgde niet alleen voor het geld van de graaf, hij beheerde ook diens goederen. Bovendien was hij ook op bestuurlijk terrein een machtig man. Daarenboven had hij rechterlijke bevoegdheden. Het Gravensteen bood onderdak aan de rentmeester en zijn ambtenaren, maar ook aan de vierschaar, de rechtbank van vroeger dagen. Ook was op de begane grond de woning van de cipier te vinden. Op de tweede verdieping en de zolder werden de misdadigers opgesloten. In het bijzonder de gijzelkamer aan de voorzijde geeft ons een treffend beeld onder welke omstandigheden de criminelen werden vastgehouden. De talloze inscripties, waarvan de oudste uit 1577 dateert, zijn een herinnering aan de gevangenen van weleer. Onder meer Duinkerker kapers zaten hier opgesloten. In 1358 werd begonnen met de bouw van een Gravensteen op de plaats van het huidige gebouw. 165 jaar later was dat echter zodanig in verval geraakt dat besloten moest worden om tot nieuwbouw over te gaan. de bouw duurde van 1524 tot 1526. Het ontwerp werd geleverd door de Antwerpse bouwmeester Harman van Aecken. De fraaie smeedijzeren ankers in de voorgevel herinneren aan het Bourgondische en Oostenrijkse huis. De vonnissen werden voor het Gravensteen voltrokken. Voor dat doel werd een houten schavot voor het bordes gebouwd. Het hek werd naar binnen gedraaid en sloot de trap af. Voorafgaand aan de executie kreeg de gevangene nog een maaltijd aangeboden. Deze gebeurtenis werd door een aantal hoogwaardigheidsbekleders bijgewoond. Ook het publiek mocht komen kijken naar deze maaltijd, die volgens de keus van de veroordeelde werd opgediend. Veel misdadigers werden voor het Gravensteen onthoofd, gebrandmerkt of gegeseld. De meest bekende, die zijn dood hier vond, was Jan Machielse van der Made, alias Jan Rap, die in 1784 (zonder maat) door de scherprechter werd opgehangen. Tot 1923 bleef het gebouw in gebruik als huis van bewaring. In 1967 werd het Gravensteen voor een symbolisch bedrag van één gulden overgedragen aan de gemeente Zierikzee. Hierna werd het pand inwendig gerestaureerd. In 1982/1983 volgde een nieuwe restaurantie waarbij de buitenkant veel aandacht kreeg. In 1984 opende het Maritiem Museum haar deur. Iedereen heeft nu de gelegenheid het gebouw in ogenschouw te nemen en te bewonderen. Af en toe een beetje griezelen hoort erbij. Ditmaal niet als gevangene van de Zierikzeese baljuw, maar -heel eventjes- als gevangene van het verleden.

Verder is het leuk om te vermelden dat er een schaalmodel van 1:25 van dit pand (inclusief dat van het verderop gelegen Tempelierenhuis en het filiaal van winkelketen Zeeman) te bezichtigen is in miniatuurstad Madurodam in 's Gravenhage. (foto: Zierikzee-Monumentenstad)